Αναλογία και μέτρο

NEA, 21/11/2020

Φοβούμαι ότι τελικά κανείς δεν θα βγει κερδισμένος από το φετινό τρόπο «εορτασμού» της επετείου του Πολυτεχνείου. Η ίδια η επέτειος, επειδή, όχι για πρώτη φορά, αλλά ίσως περισσότερο από ποτέ, πέρασε χωρίς να ασχοληθούμε καθόλου με τη μνήμη, και τη σημασία, του Πολυτεχνείου. Η κυβέρνηση, γιατί, ενώ το Συμβούλιο της Επικρατείας, η μεγάλη πλειοψηφία των ειδικών και, ιδίως, η διάχυτη πεποίθηση της κοινωνίας θεώρησε δικαιολογημένη την αρχική απαγόρευση μαζικών συναθροίσεων, κατά την ώρα της πράξης έδωσε την εντύπωση ότι υπερβάλλει ή υπερ-εμπιστεύεται την αστυνομική αυτορρύθμιση. Εκείνα τα κόμματα της αντιπολίτευσης που, παρά την απαγόρευση, επέμειναν στην «αγωνιστική κινητοποίηση», καθώς βρέθηκαν όχι μόνο να παρανομούν αλλά και να καθιστούν ένα συλλογικό πρόβλημα –την πανδημία- εργαλείο δήθεν συσπείρωσης. Και λέω «δήθεν», γιατί μια συσπείρωση που στηρίζεται σε τόσο σαθρές βάσεις μόνο πρόσκαιρη, πριν γυρίσει μπούμερανγκ, μπορεί να είναι.
Πιο πολύ από όλους, όμως, έχασαν οι θεσμοί –ακριβέστερα: η εικόνα των θεσμών στα μάτια του κοινωνικού σώματος. Με τους χειρισμούς που έγιναν, ασχέτως προθέσεων, τα βασικά συστατικά του κράτους δικαίου υπέστησαν σχεδόν όλα πλήγμα. Ένα ζήτημα επιτακτικού δημοσίου συμφέροντος έγινε, κακώς, πολιτικό επίδικο. Άργησε πολύ και τελικά δεν έγινε σε καλό κλίμα η συνεννόηση μεταξύ των πολιτικών παρατάξεων και των κοινωνικών φορέων, όχι επί του νομικού σκέλους –με ποιο τρόπο θα ετίθετο η απαγόρευση ή ποια τα σωστότερα εχέγγυα της αναλογικότητας- αλλά επί της ουσίας –πώς θα δινόταν το παράδειγμα, από τους αποφασίζοντες αλλά και τους συμμετέχοντες, ότι η φετινή επέτειος του Πολυτεχνείου δεν θα εορταζόταν, για προφανείς λόγους, όπως τις άλλες χρονιές. Εμφανίστηκαν να συγκρούονται δυο «δόγματα» -«νόμος και τάξη» από τη μια, «αγώνας για την ελευθερία» από την άλλη- που, κανονικά, ούτε αντιθετικά, ούτε μονοδιάστατα είναι. Ο μεν «νόμος και τάξη» είναι καθήκον της κυβέρνησης –κάθε κυβέρνησης- και δεν επιτρέπεται ούτε να μονοπωλείται ούτε να αποτελεί στοιχείο διαφοροποίησης από όσους ενδεχομένως διαφωνούν με επιμέρους χειρισμούς: το «αντίθετο του νόμου και της τάξης» είναι η παρανομία, και αυτή δεν κρίνεται με πολιτικά αλλά με νομικά/δικαστικά κριτήρια. Ο δε «αγώνας για την ελευθερία» δεν είναι θεμιτό ούτε να αποτελεί πρόσχημα για «αγώνες» που καταβάλλουν την ελευθερία, ούτε να μετέρχεται μέσων που να τον εκτρέπουν σε θεσμική αποσάθρωση. Εκεί φοβούμαι ότι οδηγούν τόσο η «ανυπακοή στο όνομα της ελευθερίας» -ακόμα και του ακροτελεύτιου άρθρου του Συντάγματος, που αναφέρεται σε αντίσταση κατά τυραννικού καθεστώτος, έγινε από κάποιους επίκληση- όσο και η υπέρβαση του μέτρου στο όνομα του «νόμου και της τάξης» -αφού για καμία εξουσία δεν μπορεί ο σκοπός να αγιάζει τα μέσα, ιδίως όταν τα μέσα χρησιμοποιούνται εναντίον όσων διαφωνούν με την εξουσία.
Αυτή είναι, στα μάτια μου, η κρίσιμη έννοια: το μέτρο. Το μέτρο (θα έπρεπε να) προηγείται και της διαμόρφωσης κατηγορηματικής γνώμης, στο πολιτικό πεδίο, και της εξέτασης της αναλογικότητας, στο νομικό πεδίο. Επειδή δεν τηρήθηκε το μέτρο –δεν μπήκε η κοινωνική πραγματικότητα μπροστά από τις (μικρο)πολιτικές επιδιώξεις- μια κατάσταση που θα μπορούσε να εκτονωθεί πριν καν προκύψει, άνοιξε, σε μια περίοδο που δεν έχουμε αυτή την πολυτέλεια, το κουτί της Πανδώρας. Κι έπεσαν όλοι, και κυρίως οι θεσμοί, στην παγίδα που στήθηκε σε βάρος τους, από κάποιους συνειδητά και από άλλους ασυνείδητα, πάντως κόντρα στο συλλογικό αίσθημα.

0
0
0
s2smodern
powered by social2s