Είδη λαϊκισμού

Φιλελεύθερος, 27/06/2020

Όσο προχωρούν τα χρόνια και οι πολιτικές εξελίξεις, τόσο γίνεται ξεκάθαρο ότι το φαινόμενο που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «λαϊκισμό του 21ου αιώνα» (βλ. το βιβλίο μου «Αντιλαϊκισμός», εκδ. Παπαζήση, 2018) ενδυναμώνεται και βαθαίνει διαρκώς. Στον «κλασικό λαϊκισμό» της υπεραπλούστευσης, του αντι-ελιτισμού, των ψεμάτων και της κομματικοποίησης του κράτους έχει προστεθεί το μέγα χαρακτηριστικό της συνειδητής υπονόμευσης της δημοκρατίας. Δεν είναι πια περιθωριακό φαινόμενο, συνδέεται με σχεδόν ολόκληρο το πολιτικό-κομματικό-γεωγραφικό φάσμα. Ο λαϊκισμός του 21ου αιώνα είναι συγχρόνως εχθρός και κομμάτι της σύγχρονης δημοκρατίας. Ζούμε με αυτόν, αλλά έχουμε χρέος να τον καταπολεμάμε με λόγο και έργα.

Ας ρίξουμε μια συνοπτική ματιά στις διάφορες μορφές του υπό το φώς πρόσφατων γεγονότων και με σειρά αντιστρόφως ανάλογη της βαρύτητας τους. Πιο κοντά στον κλασικό λαϊκισμό, αλλά με έντονες αντι-ελευθεριακές εκφάνσεις, βρίσκονται κόμματα όπως τα ιταλικά «5 Αστέρια» και η «Λέγκα», με τον αντι-ελιτιστικό, αντι-ευρωπαϊκό, διχαστικό, συχνά ρατσιστικό λόγο τους, τη διάθεση κατάκτησης της εξουσίας αλλά συγχρόνως, και μέχρις αποδείξεως του εναντίου, την αποδοχή των συνταγματικών και διεθνών κανόνων του παιχνιδιού. Ένα βήμα κοντύτερα στην εκτροπή βρίσκεται ο λαϊκισμός τύπου Τραμπ (και Τζόνσον), που δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει, και μάλιστα από θέση εξουσίας, προπαγάνδα, φέικ νιούζ, χτυπήματα στην ελευθερία του Τύπου, συνταγματικές παρεκβάσεις και ανοιχτή υπονόμευση της διεθνούς τάξης πραγμάτων (η περίπτωση Τραμπ είναι βέβαια πιο βαριά από του Τζόνσον όχι μόνο λόγω του μεγέθους και της σημασίας της χώρας του, αλλά και λόγω του μοναδικού συνδυασμού απύθμενης άγνοιας και λυσσώδους υπηρέτησης προσωπικών οικονομικών συμφερόντων).

Ακόμα πιο επικίνδυνος –στην πραγματικότητα, αντιφατικός με τη δημοκρατία- είναι ο λεγόμενος «αντι-φιλελεύθερος» λαϊκισμός που έχουν όχι μόνο θεωρητικοποιήσει –στο όνομα πάντα του «λαού»- αλλά και θέσει σε εφαρμογή πολιτικοί ηγέτες τύπου Πούτιν, Ερντογάν, Όρμπαν: το μόνο στοιχείο της «τυπικής» δημοκρατίας που κρατούν είναι η διεξαγωγή εκλογών (έχοντας όμως συχνά, όπως δείχνει και η περίπτωση Βούτσιτς στη Σερβία, διαμορφώσει τις συνθήκες ώστε το αποτέλεσμα των εκλογών να είναι μονόδρομος) κι από εκεί και πέρα κάνουν, ανοιχτά, ό,τι περνά από το χέρι τους, δηλαδή από την πλειοψηφία τους, για να κάμψουν ελευθερίες, να αγνοήσουν ή να διαμορφώσουν δικαστικές αποφάσεις, να εξουδετερώσουν θεσμικά αντίβαρα. Η θλιβερή λιτανεία συμπληρώνεται με λαϊκισμό που θα μπορέσουμε να αποκαλέσουμε «παρακρατικό», στην υπηρεσία δηλαδή του οποίου δεν κάμπτονται απλώς δημοκρατικοί κανόνες αλλά χρησιμοποιούνται μέσα και μέθοδοι παρακράτους. Τύπου Μπολσονάρου στη Βραζιλία, Ντουτέρτε στις Φιλιππίνες και που, αν αποδειχθούν αληθινά στοιχεία που βγαίνουν στο φως τις τελευταίες μέρες, θα μπορούσε να έχει αναλογίες σε αυτά που συνέβησαν την αμέσως προηγούμενη περίοδο στην Ελλάδα.

0
0
0
s2smodern
powered by social2s