• Home
  • Ομιλίες
  • Συνέδριο για τα Προσωπικά Δεδομένα και την Ιδιωτικότητα

Συνέδριο για τα Προσωπικά Δεδομένα και την Ιδιωτικότητα

26 Φεβρουαρίου 2021

Στο 5ο Συνέδριο του Νομικού Φόρουμ για τα Προσωπικά Δεδομένα, μίλησα, διαδικτυακά φυσικά, για τα συνταγματικά θεμέλια των περιορισμών ελευθεριών για λόγους υγείας, τη διεθνή πρακτική και κάποιες σημαντικές νομολογιακές αποφάνσεις.


Διευκρίνισα ότι ο περιορισμός ελευθεριών για λόγους υγείας στο ελληνικό Σύναγμα δεν γίνεται, και δεν μπορεί να γίνει, βάσει του άρθρου 48 περί «κατάστασης πολιορκίας», που εφαρμόζεται μόνο σε περιπτώσεις πολέμου, επιστράτευσης και ένοπλου κινήματος. Η δυνατότητα περιορισμών στηρίζεται σε δύο γενικές διατάξεις: το άρθρο 44 παρ. 1 περί πράξεων νομοθετικού περιεχομένου σε περιπτώσεις «εξαιρετικά επείγουσας και απρόβλεπτης ανάγκης» που σαφώς περιλαμβάνει, έστω και αν δεν αναφέρεται ρητά, τους λόγους δημόσιας υγείας, καθώς και το άρθρο 25 παρ. 1 που θέτει ως προϋποθέσεις για τον περιορισμό οποιουδήποτε συνταγματικά κατοχυρωμένου δικαιώματος την ύπαρξη διάταξης στο Σύνταγμα ή σε νόμο και την πλήρωση της αρχής της αναλογικότητας. Για περιορισμούς λόγω προστασίας της υγείας υπάρχουν και δύο εδικές ρυθμίσεις: η ερμηνευτική δήλωση υπό το άρθρο 5, που επιτρέπει γενικά, όχι ατομικά, μέτρα για την προστασία της υγείας, καθώς και τα άρθρα 18 παρ. 3 και 22 παρ. 4, που επιτρέπουν περιορισμούς για λόγους δημόσιας υγείας στο πλαίσιο του θεσμού της επίταξης (ιδιοκτησίας και εργασίας, αντίστοιχα). Ειδικά για τον περιορισμό προστασίας των προσωπικών δεδομένων, της υπό στενή έννοια «ιδιωτικότητας», οι βάσεις τίθενται από το άρθρο 9Α του Συντάγματος, που προβλέπει μεν την προστασία των προσωπικών δεδομένων αλλά υπό τους όρους του άρθρου 25 παρ. 1 και κυρίως από τον Γενικό Κανονισμό (GDPR), ο οποίος στο άρθρο 9 παρ. 2 στοιχ. θ επιτρέπει την επεξεργασία ευαίσθητων δεδομένων υγείας, εφόσον είναι απαραίτητη για λόγους δημοσίου ενδιαφέροντος στο χώρο της δημόσιας υγείας. Τόσο η Ευρωπαϊκή όσο και η ελληνική Αρχή Προστασίας Δεδομένων έχουν δεχθεί ότι είναι θεμιτοί περιορισμοί υπό προϋποθέσεις και έχουν θέσει το πλαίσιο τους: ύπαρξη χρονικού ορίου διατήρησης των δεδομένων ή των περιορισμών, αναλογικότητα, διατήρηση της αρχής της διαφάνειας, υποχρέωση λογοδοσίας. Είναι προφανές από όλα αυτά ότι η κεντρική έννοια για θεμιτούς περιορισμούς στα δικαιώματα είναι η έννοια της αναλογικότητας, η οποία κρίνεται ad hoc από τα δικαστήρια.
Στη συνέχεια αναφέρθηκα σε στοιχεία για τη διεθνή πρακτική στο ζήτημα των περιορισμών, από τα οποία προκύπτει (Έκθεση International Institute of Democracy and Electoral Assistance) ότι 60% περίπου των χωρών του κόσμου κήρυξαν κάποιου είδους «κατάσταση έκτακτης ανάγκης» και προχώρησαν σε περιορισμούς δικαιωμάτων για να αντιμετωπίσουν την πανδημία΄ ότι στο 60% περίπου αυτών των περιπτώσεων παρουσιάστηκαν κάποιες «δημοκρατικές ανωμαλίες», προερχόμενες, όμως, κατά 90% από χώρες που και πριν από την πανδημία ήταν μη δημοκρατικές ή με χαμηλό επίπεδο δημοκρατίας΄ και, τέλος, ότι στην πλειοψηφία των «προηγμένων δημοκρατιών», στις οποίες ανήκει και η Ελλάδα, η δημοκρατία άντεξε και η ισορροπία μεταξύ μέτρων υγείας και περιορισμών άλλων ελευθεριών σε γενικές γραμμές τηρήθηκε.


Έκλεισα με ορισμένα νομολογιακά παραδείγματα: την από το Μάιο του 2020 απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των Ηνωμένων Πολιτειών που έκρινε ότι ο περιορισμός στα άτομα που επιτρέπεται, λόγω πανδημίας, να παρακολουθήσουν εκκλησιαστική λειτουργία δεν παραβίαζε την Πρώτη Τροπολογία΄ την από το Δεκέμβριο του 2020 απόφαση του γαλλικού Συνταγματικού Δικαστηρίου που έκρινε όχι μόνο συνταγματικά τα περιοριστικά μέτρα της κυβέρνησης (confinement) αλλά και ζήτησε να είναι, ως προς συγκεκριμένες πτυχές τους, πιο αυστηρά΄ καθώς και την πολύ πρόσφατη απόφαση κατώτερου δικαστηρίου στην Ολλανδία που θεώρησε πέραν του προσήκοντος μέτρου την απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας στη χώρα, λόγω του ότι δεν είχε ληφθεί ανάλογο μέτρο κατά το πρώτο κύμα της πανδημίας –απόφαση την οποία η ολλανδική κυβέρνηση «αντιμετώπισε» αναδιαμορφώνοντας το νομοθετικό πλαίσιο του σχετικού περιορισμού. Για την Ελλάδα, ανέφερα την απόφαση (δικαστική διαταγή) του Συμβουλίου της Επικρατείας με την οποία έκρινε νόμιμη την απαγόρευση συγκέντρωσης για το Πολυτεχνείο λόγω μέτρων κατά της πανδημίας, καθώς και τις γενικές κατευθύνσεις που εξέδωσε για τα προσωπικά δεδομένα η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, αλλά και την απόφαση 4/2020 της ίδιας Αρχής για το επιτρεπτό της τηλε-εκπαίδευσης.

0
0
0
s2smodern
powered by social2s