• Home
  • Κόσμος
  • Iστορίες Δημοκρατίας : Κίνηση και κυνισμός

Iστορίες Δημοκρατίας : Κίνηση και κυνισμός

TA NEA 25/04/2020

Η πανδημία ξανάφερε στην επιφάνεια για πολλούς λόγους, συγκυριακούς και δομικούς, το ρόλο της Κίνας στα παγκόσμια πράγματα. Πρόκειται για τη χώρα από την οποία ξεκίνησε την εξάπλωση του σε όλο τον πλανήτη ο νέος ιός. Εκείνη που πρώτα έκρυψε το γεγονός και μετά πήρε τα πιο δραστικά μέτρα. Ο ίδιος γίγαντας, επίσης πρώτος, επιχειρεί όχι μόνο να επανέλθει στην «κανονικότητα» αλλά και να δώσει, αυτόκλητος, μαθήματα στην υπόλοιπη ανθρωπότητα. Η γεωπολιτική ανάγνωση, την οποία επιταχύνει η πανδημία, δεν μπορεί να αυτονομηθεί από τη δικαιοπρακτική οπτική και την καθιέρωση μιας αυταρχικής υπερδύναμης.

Ο 20ος αιώνας υπήρξε για την Κίνα η περίοδος επώασης και αποκρυστάλλωσης τριών εξελίξεων, που ενδυναμώθηκαν κατά τον 21ο αιώνα και επέτρεψαν την απογείωση που βιώνουμε και που δεν έχει ακόμα φτάσει στο απόγειό της. Πρόκειται για την επιβολή της «παράδοσης» έναντι της εκ των άνω «μεταρρύθμισης». Για την ολοκληρωτική επικράτηση, που δεν ήταν διόλου δεδομένη, του κομμουνισμού επί κάθε άλλου είδους εθνικισμού. Και για την εσωτερική, εντός του κινεζικού κομμουνισμού, επιλογή του καπιταλιστικού μοντέλου για την οικοδόμηση οικονομικής και παγκόσμιας ισχύος. Η νίκη της αυλής επί του αυτοκράτορα απέτρεψε, το 1898, έναν ιαπωνικού τύπου εκσυγχρονισμό των διοικητικών δομών και της παραγωγικής ικανότητας και διατήρησε φεουδαρχικά χαρακτηριστικά στα ήθη, στις οικονομικές δομές και στο πολιτικό σύστημα. Η νίκη του Μάο επί του Τσανγκ Κάι Τσεκ, που ολοκληρώθηκε το 1949, μετά από 20 χρόνια εμφύλιας αντιπαράθεσης και δύο εξωτερικούς πολέμους (με την Ιαπωνία, το 1937-45, και το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο), ενοποίησε την Κίνα υπό την τριπλή αιγίδα του κόμματος-κράτους, του αντι-δυτικισμού (και μάλιστα με δικαίωμα βέτο στον ΟΗΕ) και της ελεγχόμενης οικονομίας -χαρακτηριστικά που διατηρούνται ως τις μέρες μας. Τέλος, η μετά το θάνατο του Μάο (1976) επικράτηση των ιδεών και της στρατηγικής του Ντενγκ Χσιάο Πίνγκ, εχθρού της «πολιτιστικής επανάστασης», φίλου των ξένων επενδύσεων αλλά και ανθρώπου που έδωσε τη διαταγή για τη σφαγή στην πλατεία Τιέν Αν Μεν (1989), ολοκλήρωσε την μετάβαση.

Με τέτοιες κινήσεις προσέλαβε η Κίνα, σταδιακά και μέσα στο αίμα, τα χαρακτηριστικά που διαμόρφωσαν τη σημερινή ισχύ και θέση της: δικτατορία ενός κόμματος, αναγέννηση της εθνικής, και εθνικιστικής, περηφάνιας, οικονομική εξάπλωση, στο εσωτερικό αλλά και στο εξωτερικό, με τα μέσα του «εχθρού».

Τα στοιχεία αυτά ενδυναμώθηκαν από την τροπή που πήραν τα πράγματα στο νέο αιώνα και ιδίως κατά την τελευταία δωδεκαετία: κρίσιμες ήταν η οικονομική κρίση του 2008-2009, η διαμόρφωση άλλου είδους σχέσεων με τις ΗΠΑ και η ανάδειξη μιας νέας κινεζικής ηγεσίας. Η οικονομική κρίση «χτύπησε» πολύ περισσότερο τις δυτικές οικονομίες, μείωσε την απόσταση ανάμεσα στην πρώτη οικονομία του πλανήτη, την αμερικανική, και τη δεύτερη, την κινεζική (που νομοτελειακά προορίζεται να γίνει, αν δεν έχει ήδη γίνει, πρώτη), εμφάνισε ως παγκόσμιο παράδειγμα την κινεζική ανάπτυξη και επέτρεψε στην Κίνα να ανοίξει τα διεθνή φτερά της. Κινήσεις και από πλευράς Ηνωμένων Πολιτειών επέτρεψαν την περαιτέρω μείωση της απόστασης μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων: η απώλεια συμβολικής ισχύος μετά την 9/11, η πολιτική Ομπάμα για άνοιγμα προς την Ανατολή, η συνεργασία ΗΠΑ-Κίνας, ή μάλλον Ομπάμα – Σι, για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, που κατέστησε δυνατή τη Συμφωνία του Παρισιού (2015). Τη χαριστική βολή έδωσε η εκλογή στην προεδρία των ΗΠΑ ενός ανθρώπου σαν τον Τραμπ που, είτε επίτηδες είτε κατά λάθος, κάνει ό,τι μπορεί για να ενισχύσει την Κίνα: «εμπορικός πόλεμος» που κυρίως βλάπτει τα συμφέροντα της Δύσης, ουσιαστική διάλυση ΝΑΤΟ και αποξένωση Ευρωπαϊκής Ένωσης, διαρκείς υποχωρήσεις στον «τεχνολογικό πόλεμο», πλήρης απώλεια «ηθικού πλεονεκτήματος. Τέλος, με την ανέλιξη του Σι Τζινπίνγκ στο τιμόνι της χώρας, το 2012, προστέθηκε το στοιχείο της επιθετικής εξωστρέφειας. Έγινε στροφή στην προσωποποίηση, πρώτη μετά το Μάο, του καθεστώτος και υιοθετήθηκε ως επίσημος δρόμος ο βολονταρισμός και η επέκταση της κινεζικής επιρροής ανά τον κόσμο: η «βαθιά και πρωτόγνωρη αλλαγή» που επαγγέλλεται ο Σι υλοποιείται μέσω του Σχεδίου «Ζώνης και Δρόμου», της προσέγγισης με τη Ρωσία, της ανοιχτής επιχείρησης επιβολής στη Νοτιο-Ανατολική Ασία, της διείσδυσης σε πολλές χώρες της Αφρικής και της Ευρώπης.

Ένα πράγμα δεν άλλαξε σε όλη αυτήν πορεία: η στάση έναντι των δικαιωμάτων και ελευθεριών, του Κράτους Δικαίου, δηλαδή της Δημοκρατίας. Το καθεστώς, όποιοι και να είναι οι επικεφαλής, όλο και σκληραίνει μετά την Τιεν Αν Μεν: στάση έναντι Ταϊβάν, περιορισμός και επιβολή με βίαια μέσα στο Χονγκ Κόνγκ, καταπίεση της κοινωνίας των πολιτών στο εσωτερικό της χώρας, τακτική χρήση αστυνομικών μέτρων, εργαλειοποίηση της τεχνολογίας, αλλά και επιμονή η Κίνα να μην αντιμετωπίζεται με όρους «δημοκρατικού παρία» από τη διεθνή κοινότητα. Με βάση αυτά τα χαρακτηριστικά, δεν μπορεί να εκπλήσσει η στάση του καθεστώτος κατά την πανδημία και δεν είναι διόλου αδικαιολόγητα τα ζητήματα που τίθενται, με διαφορετικούς βαθμούς διπλωματικότητας, όχι μόνο από την απερίγραπτη ηγεσία των ΗΠΑ αλλά και από άλλες δυτικές χώρες (Γαλλία, Βρετανία, ακόμα και από τον υπ’ αριθμόν ένα εμπορικό σύμμαχο της Κίνας, τη Γερμανία): η απαίτηση διαφάνειας (πώς ξεκίνησε το κακό, από πότε ήξεραν και γιατί άργησαν οι Αρχές, ποια είναι τα πραγματικά νούμερα των κρουσμάτων και των νεκρών, γιατί, βάσει ποιών στοιχείων και με ποιες εγγυήσεις επιλέγεται τώρα η επανέναρξη της οικονομικής δραστηριότητας) και η εναντίωση στον προπαγανδιστικό μηχανισμό (το δόγμα τα «καταφέραμε καλύτερα από τη Δύση», τις επιθέσεις εναντίον χειρισμών άλλων χωρών, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τη Γαλλία).

Μαστίγιο (ανελευθερία) και καρότο (παροχή βοήθειας): τα ζητήματα που θέτει για την παγκόσμια τάξη πραγμάτων αυτή η τακτική είναι εξαιρετικά λεπτά και σε όλα η Κίνα δείχνει να έχει τον πρώτο λόγο. Πώς απαντάς στην ισχύ, όταν το καθεστώς που την διαχειρίζεται όχι μόνο διαθέτει ευρύτατη βάση (πληθυσμός, παραγωγικότητα, τεχνολογία) αλλά και είναι απαλλαγμένο από τις «δυσκολίες» που φέρνουν σε άλλες χώρες οι κανόνες της Δημοκρατίας (εκλογές, άσκηση κριτικής, θεσμικά αντίβαρα); Πώς αντιμετωπίζεις την πορεία προς μια «διττή παγκοσμιοποίηση», με άνισους μάλιστα όρους, αφού το ένα σκέλος της θα λαμβάνει χώρα εντός και το άλλο εκτός δημοκρατίας; Και, για εμάς τους Ευρωπαίους, τι θέση, από πλευράς συμφέροντος αλλά και με βάση αξίες, παίρνεις σε έναν κόσμο όλο και πιο πολωμένο ανάμεσα σε μια Αμερική που κλωτσάει την ιστορία της και μια Κίνα που αποφάσισε να γράψει, με όρους επιβολής, τη δική της; Η πανδημία κάποια στιγμή θα τελειώσει, αλλά τέτοια ερωτήματα θα βρούμε, ίσως με δραματικό τρόπο, μπροστά μας.

0
0
0
s2smodern
powered by social2s