Alice

ΤΑ ΝΕΑ 20/01/2020

Την ώρα που στην Ελλάδα ετοιμαζόμαστε για την πρώτη Πρόεδρο της Δημοκρατίας μας, στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής συζητούν ακόμα για το (θεσμικό) φύλο των αγγέλων.

Η πρόσφατη «γνωμοδότηση» του Νομικού Συμβούλου του Υπουργείου Δικαιοσύνης των ΗΠΑ, σύμφωνα με την οποία έχει οριστικά παρέλθει ο χρόνος που είχαν στη διάθεσή τους οι αμερικανικές Πολιτείες για την επικύρωση του equal rights amendment (era), της Τροπολογίας δηλαδή με την οποία επιχειρείται να κατοχυρωθεί στο Σύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτειών η ισότητα των φύλων, δεν βάζει τέλος σε μια υπόθεση που διαρκεί 97 χρόνια. Μας επιτρέπει ωστόσο να ξαναθυμηθούμε και να επαναξιολογήσουμε, ως πολίτες ή ως νομικοί, είτε είμαστε άντρες είτε γυναίκες, μια συναρπαστική όσο και διαφωτιστική ιστορία.

Το αμερικανικό Σύνταγμα, που διαμορφώθηκε το 1787 και τέθηκε σε εφαρμογή δυο χρόνια αργότερα, μαζί με τη γαλλική Επανάσταση, αποτελείται από 7 μόνο άρθρα, που είναι όλα «οργανωτικού» περιεχομένου (διάκριση εξουσιών, λειτουργία φεντεραλισμού, σχέση κεντρικού κράτους-Πολιτειών) και δεν εκτείνεται σε διατάξεις περί δικαιωμάτων. Το κενό αυτό, όπως και άλλα που φάνηκαν στην πορεία, καλύπτουν οι Τροπολογίες, οι οποίες, από τη στιγμή της θέσης τους σε εφαρμογή, αφού ψηφιστούν από τα 2/3 του καθενός από τα δύο νομοθετικά σώματα και επικυρωθούν από τις τοπικές Βουλές των 3/4 τουλάχιστον εκ των Πολιτειών που αποτελούν τις ΗΠΑ, συμπληρώνουν το συνταγματικό κείμενο και έχουν ίση νομική αξία.

Η Πρώτη Τροπολογία, η πιο διάσημη και σημαντική, κατοχυρώνει τα δικαιώματα θρησκείας, λόγου, Τύπου, συνάθροισης και αναφοράς και ισχύει από το 1791. Την ίδια χρονιά πέρασαν και άλλες 7 τροπολογίες, ανάμεσα στις οποίες και η σχεδόν εξίσου διάσημη, αλλά πολύ λιγότερο ένδοξη, Δεύτερη Τροπολογία περί του (συνταγματικού) δικαιώματος των Αμερικανών να φέρουν όπλα. Η 27η και τελευταία, μέχρι στιγμής, Τροπολογία τέθηκε σε εφαρμογή το 1992, αφορά την απαγόρευση των βουλευτών να δίνουν μισθολογική αύξηση στον εαυτό τους σε εκλογική χρονιά και είχε προταθεί από τον James Madison 203 χρόνια πριν επικυρωθεί. Σχετική με το πεδίο των δικαιωμάτων, και κρίσιμη, είναι η 14η Τροπολογία (1868), που περιέχει, μεταξύ άλλων, τη λεγόμενη «ρήτρα ισότητας»: κάθε «πρόσωπο» (person, χωρίς αναφορά σε φύλο) απολαύει δικαιώματος ίσης έννομης προστασίας εκ μέρους του κράτους και καθεμίας από τις Πολιτείες.

Κάποιοι πρωτοπόροι, και ιδίως κάποιες πρωτοπόρες, άρχισαν να αγωνίζονται, από τις αρχές του 20ου αιώνα, για να καλύψουν την έλλειψη συνταγματικής κατοχύρωσης της ισότητας των φύλων. Το δικαίωμα ψήφου των γυναικών είχε κατακτηθεί το 1920 με την 19η Τροπολογία. Με αυτόν τον αέρα στα πανιά της, η «σουφραζέτα» Alice Paul (1885-1977: ο ακτιβισμός κάνει καλό στην υγεία), απόφοιτος πολιτικών επιστημών, κοινωνιολογίας, οικονομίας και, μετά τη νίκη στον αγώνα για την ψήφο των γυναικών, νομικής, εισήγαγε την πρώτη μορφή του equal rights amendment. Η διάταξη δεν πέρασε στο Κογκρέσο, αλλά ο σπόρος είχε πέσει.

Τη σκυτάλη πήρε τη δεκαετία του 1970, μετά τον Κένεντι, τον Τζόνσον και τις κατακτήσεις στον τομέα των δικαιωμάτων, η Δημοκρατική βουλευτής Martha Griffiths (1912-2003: και ο ευγενής πολιτικός αγώνας βοηθάει στη μακροζωία), δικαστής κατ’ επάγγελμα, η οποία θεωρείται η «μητέρα» της era. Το 1971 στη Βουλή των Αντιπροσώπων και το 1972 στη Γερουσία, η Τροπολογία πέρασε με μεγάλη διακομματική πλειοψηφία και πήρε την οριστική μορφή της: «Οι ΗΠΑ ή οποιαδήποτε Πολιτεία δεν μπορούν να αρνηθούν ή να περιορίσουν (abridge) την ισότητα δικαιωμάτων ενώπιον του νόμου λόγω φύλου». Σε 20 λέξεις (24 στο πρωτότυπο), ένα γιγάντιο βήμα δημοκρατίας. Που έπρεπε πλέον να επικυρωθεί από 38 τουλάχιστον Πολιτείες.

Ήδη το 1974, 33 Πολιτείες είχαν επικυρώσει και τα 80% περίπου των Αμερικανών ήταν υπέρ της προσθήκης της Τροπολογίας στο Σύνταγμα. Η επιτυχία φαινόταν σίγουρη, αλλά μέχρι το 1979, οπότε συμπληρώθηκε η άτυπη 7ετία που τα νομοθετικά σώματα δίνουν στον εαυτό τους για την επικύρωση, είχαν προστεθεί δύο μόνο ακόμα Πολιτείες και το υπό πλειοψηφία των Δημοκρατών Κογκρέσο αναγκάστηκε να δώσει «παράταση» ως το 1982. Είχαν όμως πια έλθει τα «χρόνια του Ρίγκαν» (και της Θάτσερ) και τα ήθη άρχισαν να αλλάζουν: στις ΗΠΑ (και στον κόσμο) φύσηξαν οι άνεμοι της «συντηρητικής οπισθοχώρησης» (backlash), όπως την έχει καταγράψει η Ιστορία, ή «επανάστασης», όπως τη θεωρούν οι εμπνευστές της.

Από το 1977 ως το 1982, οπότε εξέπνευσε η «προθεσμία», η συντηρητική -και με τις δυο έννοιες που διαθέτει η αγγλική γλώσσα: conservative και traditionalist- δικηγόρος Phyllis Schlafly (1924-2016: ο ακτιβισμός δεν κάνει διακρίσεις) δημιούργησε την οργάνωση STOP και έδωσε με επιτυχία τη μάχη κατά της ισότητας και υπέρ (με τα δικά της λόγια) «του γάμου, του σπιτιού, του συζύγου και των παιδιών» (εκείνη είχε 6, ενώ η Alice δεν παντρεύτηκε και η Martha δεν έκανε παιδιά). Η era φαινόταν να μπαίνει στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας.

Όμως το παιχνίδι δεν είχε τελειώσει. Όλα στον αγγλοσαξονικό κόσμο αντιστέκονται στην αλλαγή, αλλά και τίποτα δεν πεθαίνει οριστικά. Εκμεταλλευόμενοι ότι δεν υπάρχουν επίσημες προθεσμίες για την επικύρωση ψηφισμένων από το Κογκρέσο Τροπολογιών, ότι το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι δεν ανήκει σε αυτό να καθορίσει το «εύλογο» διάστημα επικύρωσης, καθώς και ότι τα ήθη θα άρχιζαν, κόντρα ακόμα και στη Phyllis, να αλλάζουν, οι υπέρμαχοι της era δεν έπαψαν να ελπίζουν και να αγωνίζονται. Μετά τις ενδιάμεσες εκλογές κατά τη θητεία του Τραμπ, που άλλαξαν τους συσχετισμούς σε αρκετές Πολιτείες, η Nevada το 2017 και το Illinois (η πατρίδα της Phyllis) το 2018 επικύρωσαν την Τροπολογία, ενώ και η Βουλή της Virginia (πατρίδας του George Washington) ανακοίνωσε επίσημα ότι ξεκινά τη διαδικασία επικύρωσης. Αν επικυρώσει και η Virginia, φτάσαμε, με 38 χρόνια καθυστέρηση, στο μαγικό αριθμό 38.

Στο σημείο αυτό αισθάνθηκε ότι οφείλει να επέμβει ο Πρόεδρος Τραμπ, ή μάλλον όσοι μιλούν στο όνομά του. Η «γνωμοδότηση» του Υπουργείου Δικαιοσύνης, στις αρχές εκλογικής χρονιάς και εν μέσω πολεμικής έντασης με το Ιράν, ενώ δεν έχει καμία νομική επιρροή, είναι προφανές ότι αποσκοπεί να γαργαλήσει τα αντανακλαστικά της «βαθιάς Αμερικής», των υπέρ πατρίδας, θρησκείας και οικογένειας στρωμάτων και οργανώσεων.

Δεν είναι τόσο η ουσιαστική ισότητα των γυναικών που διακυβεύεται. Αν και η συνταγματική της κατοχύρωση είναι πολύ σημαντική, στην πράξη προστατεύεται με τρεις τουλάχιστον τρόπους: μέσω επίκλησης της 14ης Τροπολογίας και της «γενικής ισότητας», μέσω της νομολογίας του Ανωτάτου Δικαστηρίου (ήδη από το 1971, στην υπόθεση Reed εναντίον Reed, το Δικαστήριο συνήγαγε ως συνταγματική την αρχή «μη διάκρισης» κατά των γυναικών λόγω φύλου) και με βάση τη νομοθεσία των Πολιτειών, που σε πολλές περιπτώσεις είναι προστατευτική για τις γυναίκες. Αυτό που παίζεται, σε συμβολικό κυρίως επίπεδο, και θα παιχθεί, τη χρονιά που διανύουμε, μπροστά στα μάτια ολόκληρης της ανθρωπότητας, είναι κατά πόσο θα ενισχυθεί ή θα ανασχεθεί η ανελευθερία και η οπισθοδρόμηση που έφερε μαζί του και διέσπειρε παντού ο 45ος Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών.

0
0
0
s2smodern
powered by social2s