• Home
  • Blog
  • Θεσμογραφίες : Αντοχή και αντιφάσεις

 

BLOG. 3/04/21

Αναρωτιέμαι αν ο ευθύγραμμος τρόπος με τον οποίο έχουμε μάθει να «διαβάζουμε» την Ελληνική Επανάσταση είναι αποτέλεσμα πολιτικής επιλογής ή πνευματικής τεμπελιάς. Αυτός ο ανεπανάληπτος, από πολλές απόψεις, αγώνας ενός λαού για την ελευθερία όχι μόνο δεν θα έχανε τίποτα από το μεγαλείο του, αλλά θα κέρδιζε, θα γινόταν ακόμα πιο θαυμαστός, αν δεν μέναμε στο αγωνιστικό φρόνημα και την ανδρεία και θέταμε στη θέση που τους αρμόζει και τις αντιφάσεις, τις δολιχοδρομήσεις, τις λιγότερο ένδοξες σελίδες. Μόνο έτσι θα αναδεικνυόταν αυτό που πιστεύω, όχι ως ιστορικός, που δεν είμαι, αλλά ως διαβασμένος πολίτης, που προσπαθώ να είμαι, ότι αποτελεί το βασικό χαρακτηριστικό, και το βασικό εύσημο, όχι μόνο της Επανάστασης αλλά της σύγχρονης Ελλάδας γενικώς: η αντοχή. Αντοχή στις αντιξοότητες, αντοχή στο χρόνο, αντοχή στις ήττες, αντοχή στους εσωτερικούς σπαραγμούς, αντοχή κόντρα στην ίδια τη λογική –ένας πολεμικός αγώνας που διάρκεσε εννέα χρόνια με αναλογία στρατιωτικής δύναμης ένα προς είκοσι εις βάρος των Ελλήνων- μέχρι να αλλάξουν οι συνθήκες, να κινηθεί η διεθνής διπλωματία και η διεθνής κοινότητα, να καμφθεί ο κατακτητής όχι μόνο στο πεδίο των μαχών αλλά στο πεδίο της ηθικής και να έρθει όχι μόνο η ελευθερία αλλά και η ανεξαρτησία.

Οι αντιφάσεις ξεκινούν από τον ίδιο τον τρόπο που οργανώθηκε –στην πραγματικότητα: αφέθηκε να εξελιχθεί- ο ίδιος ο απελευθερωτικός αγώνας. Μια συνωμοσία (Φιλική Εταιρία) γνωστή σε όλους, συμπεριλαμβανομένων αυτών κατά των οποίων στρεφόταν. Μια «προστάτιδα Δύναμη» (Ρωσία), που αμέσως αρνήθηκε, φραστικά και έμπρακτα, αυτό το ρόλο. Ένα κοινωνικό σώμα, τους υπόδουλους Έλληνες, που τους ένωνε, αταβιστικά κυρίως, η καταγωγή, η Ιστορία και η δίψα για ελευθερία, αλλά που κατά τα άλλα δεν είχε συνοχή, κοινά συμφέροντα, εθνική πυξίδα. Οι εμφύλιοι πόλεμοι εντός της Επανάστασης, τόσο ο πρώτος, και πιο «ήπιος», ενδο-πελοποννησιακός, όσο και ο δεύτερος, πιο γενικευμένος και αιματηρός, οφείλονται και στις αγεφύρωτες διαφορές, συμφερόντων και αντιλήψεων, μεταξύ κλεφτών και αρματολών, προκρίτων και οπλαρχηγών, κατοίκων της μίας ή της άλλης περιοχής, δημογερόντων και κοτζαμπάσηδων, αυτοχθόνων και «φαναριωτών». Κάτι που κάνει τη συνένωση στον κοινό αγώνα, πριν, κατά και μετά τους εμφυλίους, ακόμα πιο αξιοπρόσεχτο –και ακόμα πιο ελληνικό- φαινόμενο. Και κάτι που εξηγεί γιατί πρωτοπόρα για την εποχή τους και για το φιλελεύθερο πνεύμα τους «Συντάγματα» όχι μόνο δεν εφαρμόστηκαν ποτέ, αλλά συνειδητά αντικατόπτρισαν το διχασμό –αλληλοεξουδετέρωση Βουλευτικού και Εκτελεστικού σώματος- και οδήγησαν σε περισσότερο διχασμό –εμφύλιοι του τρομερού 1824 ως απόρροια του «Νόμου της Επιδαύρου», κατάργηση του «Πολιτικού Συντάγματος» της Τροιζήνας από τον Καποδίστρια και νέος αιματηρός διχασμός γύρω από τον Καποδίστρια.

Οι αντιφάσεις αντικατοπτρίζονται και στα πρόσωπα, που κάθε άλλο παρά είναι τόσο μονοδιάστατα όσο τα παρουσιάζει η επίσημη Ιστορία. Ο αναμφισβήτητος πρωταγωνιστής της Επανάστασης, ο Θόδωρος Κολοκοτρώνης, ήταν «υπέρ το δέον πολιτικάντης» (λόγια του Τρικούπη). Ο Καραϊσκάκης ήταν σχεδόν δισυπόστατος, συνομιλητής των Τούρκων πριν γίνει το λιοντάρι της Στερεάς Ελλάδας και της Αθήνας. Οι μαύρες, έως και προδοτικές, πράξεις του Ανδρούτσου είναι τουλάχιστον ισόποσες με τη στρατηγική του ευφυΐα. Ο Δημήτριος Υψηλάντης είναι μια μάλλον παρεξηγημένη μορφή, αφημένη σε δεύτερο πλάνο λόγω παρουσιαστικού και τρόπων («αντιπολιτευόταν όλες τις κυβερνήσεις»), αλλά πρώτος των πρώτων στις μάχες, έως την τελική της Πέτρας (1829). Μόνο του Θανάση Διάκου η μορφή και η πορεία είναι εντελώς άσπιλες, αλλά η Αλαμάνα ήρθε έναν μήνα μετά την κήρυξη της Επανάστασης. Δίπλα δε στον ηρωισμό των Ελλήνων, ρόλο στην έκβαση του Αγώνα έπαιξαν και τα πολλαπλά λάθη των Τούρκων: διένεξη με Αλή Πασά, αντικατάσταση Χουρσίτ, Σφαγή της Χίου που έδωσε ηθική αίγλη στην Επανάσταση, διαμάχες μεταξύ στρατηγών και Πύλης με γενίτσαρους και, ιδίως, μοιραία σύγκρουση, που έφτασε σε πόλεμο, με τη Ρωσία.

Ύστερα η αντίφαση, και η διχοστασία, στη σχέση μας με τον «ξένο παράγοντα». Τα «αδέλφια» οι Ρώσοι που αμφιταλαντεύονταν τουλάχιστον ως το 1828. Οι δίβουλοι Άγγλοι που βασικό τους ως το τέλος μέλημα ήταν να διασωθεί η οθωμανική αυτοκρατορία. Οι Γάλλοι που πέρασαν από τη μετριοπαθή στην φλογερή υπέρ του Αγώνα στάση κυρίως λόγω της αντιπαλότητας με την Αγγλία και της πίεσης της κοινής τους γνώμης. Οι ανοιχτά υπέρ της «πλήρους υποδούλωσης των Ελλήνων» (Μέτερνιχ) Αυστριακοί. Όλοι αυτοί που τελικά, την εποχή που ο Αγώνας τρεμόσβηνε, κατέστησαν την απελευθέρωση δυνατή και την ανεξαρτησία αποδεκτή, μέσα από τους δυο μεγάλους σταθμούς του 1827: τη Συνθήκη του Λονδίνου, που προέβλεπε υποτελή Ελλάδα, και τη ναυμαχία του Ναυαρίνου, στην οποία οι Μεγάλες Δυνάμεις προσήλθαν ως ουδέτεροι παρατηρητές και κατατρόπωσαν τους Τούρκους επειδή προκλήθηκαν (αλλά και «πατώντας» πάνω στη Συνθήκη του Λονδίνου).

Πέρα λοιπόν από ορισμένους άκακους ιστοριογραφικούς μύθους, όπως την ωραία, αλλά μη υπαρκτή, σύμπτωση αρχής της Επανάστασης με μεγάλη θρησκευτική γιορτή, γιατί να μη διδάσκουμε στα παιδιά μας και να μη συζητάμε μεταξύ για αυτές, και πολλές άλλες, αντιφάσεις, που εξανθρωπίζουν, άρα εξυψώνουν, τον Αγώνα; Μήπως έτσι αδικούμε τους εαυτούς μας, προτάσσοντας έναν αδικαιολόγητο εξαιρετισμό, ενώ στην πραγματικότητα αυτό που χαρακτήρισε την Επανάσταση του 21, και μας χαρακτηρίζει ακόμα, είναι η αντοχή σε πείσμα των ατελειών μας;

0
0
0
s2smodern
powered by social2s